handboek voor hedendaagse hofjes

handboek  voor hedendaagse hofjes
handboek  voor hedendaagse hofjes
handboek  voor hedendaagse hofjes

AFGEROND PROJECT

Hofjes worden nog weleens gezien als de bakermat van het thuisgevoel. Als de oorsprong van thuisgevoel er niet al ligt, dan zijn hofjes op zijn minst de utopische representatie ervan. Toen zich de kans voor deed om onderzoek te doen in hofjes, was de keuze snel gemaakt. Tussen 2012 en 2013 onderzocht Sander van der Ham, samen met een team van architecten en kunstenaars, het ‘geheim van hofjes’. Want hoe kan een woonvorm die al ruim 400 jaar bestaat nog steeds zo succesvol zijn? Hoe komt het dat zoveel mensen hofjes meteen associëren met thuisgevoel? Wat is het geheim? En welke lessen kunnen we inzetten voor moderne vormen van collectief wonen?

DE RESULTATEN VAN EEN JAAR ONDERZOEK

Na gesprekken te hebben gevoerd met bewoners van hofjes, met regenten en mensen die vanuit de wetenschap in hofjes geïnteresseerd waren, ontrafelden zich al snel een aantal geheimen. Uit de eerste reacties kwam de invloed van de fysieke omgeving sterk naar voren. De architectuur van oude hofjes riep direct een warm gevoel op. Uit de fysieke analyse bleek echter dat de fysieke omgeving maar weinig invloed had op het succes van het hofje. Hofjes kwamen in verschillende vormen en maten voor en daarin lag geen verband met thuisgevoel.

DE GEMEENSCHAP
Wel bleek dat hofjes functioneren als kleine entiteiten van thuisgevoel. De groepen in hofjes zijn vaak extreem homogeen zowel in geslacht als in levenssituatie, afkomst en levensovertuiging. Dit maakt hofjes voor bepaalde mensen dan ook tot een ‘instant thuis’, een warm bad van gelijkgestemden.

Toch verklaarde dit het geheim niet in zijn geheel. In tegendeel. Hoe homogeen, hoe gelijkgestemd, gezellig en prettig de groepen bewoners in hofjes ook waren, de gemeenschap ontstond niet vanzelf. Daarin speelden de regenten een belangrijke rol. In het hofje voerden zij het testament van de stichter van het hofje uit. Zij leefden de regels na uit dit testament, weliswaar toegepast op de moderne tijd. Onder de noemer van ‘enige vorm van bevoogding’ stuurden zij continu de ontwikkeling van de gemeenschap aan. Het thuisgevoel in hofjes ontstond minder vanzelfsprekend dan vooraf gedacht.

PERSOONLIJK EN GEDEELD THUISGEVOEL
Het thuisgevoel lag niet alleen in het persoonlijke, in dat wat bewoners voor zichzelf hadden, zoals de eigen woning. Het lag juist ook in het delen. Dit gedeelde thuisgevoel was van doorslaggevend belang voor het succes van de gemeenschap. Het ontstond alleen wanneer er in de loop van de jaren routines waren ontwikkeld, zoals samen een wijntje drinken in de binnentuin op een zonnige middag, samen naar bestuursvergaderingen gaan, verjaardagen vieren, de brievenbus delen en soms zelfs de wasmachine, elkaar groeten. De organisatie van hofjes gestoeld op een vorm van collectiviteit; delen is als het ware ingebakken.

NAAR EEN NIEUWE METHODE

Het multidisciplinaire onderzoek leverde een nieuwe bril op om naar gemeenschappen, en buurten en wijken te kijken. Hieruit ontstond ook een methode om thuisgevoel bespreekbaar te maken in woonblokken of straten. Breng mensen bij elkaar en creëer met simpele middelen een gesprek dat gaat over het persoonlijke en gedeelde thuisgevoel. De kennis, ervaringen en inzichten hebben geleid tot een workshop om met een zelfgekozen groep medebewoners een virtueel hofje te stichten. Het is bedoeld als interactieve methode om bewoners die met elkaar samen wonen – of dat willen – aan het denken te zetten over hoe zij dit gezamenlijk vorm kunnen geven.

 

MEER WETEN?

Het onderzoek leidde tot een handboek. Klik in de rechterzijbalk op het handboek voor het onderzoek van Sander. Het gehele handboek kunt u gratis downloaden via de website: https://handboekvoorhedendaagsehofjes.nl/. U kunt daar ook een papieren exemplaar aanvragen.
Wilt u meer weten over het onderzoek of gewoon eens over hofjes en thuisgevoel praten, neem dan contact op met Sander.

 

DOCUMENTATIE

Onderzoek in Handboek voor hedendaagse hofjes